- حديث ديگر به نقل از طلحه است كه آن نيز در صحيح مسلم آمده : همراه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله از كنار طايفه‌اى از مردم كه بر درختان نخل بودند گذشتيم . پرسيد اينها چه مىكنند ؟ پاسخ دادند : آنها درختان را تلقيح مىكنند . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : گمان نمىكنم اين كار سودى داشته باشد . اين ماجرا را به گوش مردم رساندند و آنها نيز تلقيح را واگذاردند . پس چون خبر به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله رسيد فرمود : اگر اين كار براى آنان سودى داشته است آن را همچنان انجام دهند . من تنها يك گمان كردم . مرا به گمانم مگيريد ؛ اما آن هنگام كه از سوى خداوند به شما چيزى گفتم آن را بپذيريد و بدان عمل كنيد ، كه من بر خدا دروغ نمىبندم . « 1 » - اما سند سومين حديث به عايشه و انس مىرسد . در اين روايت از راوى چنين نقل شده است : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله طايفه‌اى از مردم را ديد كه درختان خرما را تلقيح مىكنند . به آنان فرمود : اگر اين كار را هم انجام ندهيد خرمايتان درست مىشود .

--> ( 1 ) . « مررت مع رسول صلّى اللّه عليه و إله بقوم على رؤوس النخل . فقال : ما يصنع هؤلاء ؟ فقالوا : يلقحونه يجعلون الذكر في الانثى فيلقح . فقال : رسول صلّى اللّه عليه و إله : ما اظن يغنى ذلك شيئا . قال : فاخبروا بذلك فتركوه . فاخبر رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله بذلك فقال : ان كان ينفعهم ذلك فيلصنعوه فانى ظننت ظنا فلا تؤاخذونى بالظن و لكن اذ احدثتكم عن اللّه شيئا فخذوا به فانى لن اكذب على اللّه » . ر . ك : صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 1835 ، باب « وجوب امتثال ما قاله شرعا . . . » ، ح 2361 . حديث طلحه در منابعى ديگر نيز آمده است . از آن جمله ابن ماجه نيز اين حديث را نقل كرده ، با اين تفاوت كه در بخش پايانى به جاى عبارت « فلا تؤاخذونى بالظن و لكن اذ احدثتكم عن اللّه فخذوا به فانى لن اكذب على اللّه » عبارت « انما هو الظن ان كان يغنى شيئا فاصنعوه فانما انا بشر مثلكم و ان الظن يخطىء و يصيب و لكن ما قلت لكم قال اللّه فلن اكذب على اللّه » آمده است ؛ يعنى آنچه گفته‌ام گمان بيش نبوده است . اگر اين گمان ، شما را سود مىرساند آن كار را انجام دهيد ، كه من انسانى همانند شما هستم و گمان هم گاه به خطا مىرود و گاه به حقيقت راه مىيابد ؛ اما آنجا كه گفتم خدا چنين فرموده است [ بدانيد كه ] بر خداوند دروغ نخواهم بست . ر . ك : سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 825 ، باب « تلقيح النخل » ، ح 2470 . همين متن با اندكى تغيير در مسند بزار نيز آمده است ، با اين تفاوت كه آنجا پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « انتم اعلم بما يصلحكم فى دنياكم و انى قلت لكم ظنا ظنته فما قلت لكم قال اللّه عز و جل فلن اكذب على اللّه » ؛ شما خود بدانچه دنيايتان را سامان دهد آگاه‌ترايد و من تنها گمانى را كه داشتم با شما در ميان نهاده بودم ؛ اما آن‌گاه كه به شما گفتم خداوند [ چنين و چنان ] فرموده است [ بدانيد كه ] بر خدا دروغ نخواهم بست . ر . ك : مسند بزار ، ج 3 ، ص 153 ، ح 937 - م .